Werkgroep Verwarming

projectdoel

Meer weten over verwarming. Hoe verlaag je het verbruik van je aardgasketel en welke alternatieven zijn er voor verwarming op elektriciteit? Graag brengen we samen duidelijkheid over te verwachten eenmalige uitgaven en maandlasten, delen we informatie over ander stookgedrag en over andere eenvoudige maatregelen. En ook over eventuele subsidies.

Op de startbijeenkomst van Duurzaam Rak op 21 november 2023 is de Werkgroep Verwarming opgericht. Doel van deze werkgroep is om samen stappen te zetten richting verduurzaming: minder aardgas verbruiken, zo weinig mogelijk elektriciteit en een zo groot mogelijk aandeel groene energie. Iedereen is welkom om kennis en ervaring in te brengen, maar ook om kennis en ervaring te komen halen. We komen op regelmatige basis bij elkaar. Onderaan deze pagina kun je je aanmelden om op de hoogte gehouden te worden en mee te praten.

Focus van de werkgroep is op drie punten:

1.) Minder aardgas gebruiken door je huidige cv-installatie beter in te regelen

2.) Efficiënte ruimteverwarming op elektriciteit: warmtepomp en infraroodpanelen

3.) Warm water op elektriciteit: boiler, doorstroomverwarmer, warmtepompboiler en zonneboiler

Deze drie punten worden hieronder toegelicht.

Hoewel niet de focus van deze werkgroep is energiebesparing altijd een goede eerste stap! Energiebesparing kan met (bijvoorbeeld een voorzetraam, een gordijn voor de voordeur, kierdichting, radiatorfolie en gedrag), of met grotere aanpassingen van de woning. Bewonerscollectief Duurzaam Rak heeft ook een en een .

Focuspunt 1: minder aardgas gebruiken

In veel woningen is de cv-installatie niet optimaal ingesteld. Het kan zo zijn dat de radiatoren de warmte niet goed afgeven, of dat de cv-ketel niet goed gebruik maakt van de mogelijkheid om een hoog rendement te halen, of dat er onderweg veel warmte verloren gaat. Oplossingen daarvoor (inclusief weblinks): en het . Ingrijpender is om over te stappen op . Ook door kleine aanpassingen in je kun je vaak veel aardgas besparen. En natuurlijk helpt het enorm als je je huis goed .

Focuspunt 2: efficiënte ruimteverwarming op elektriciteit

Als je minder aardgas wil gebruiken en toch een behaaglijk binnenklimaat wil hebben dan kun je overwegen om (deels) over te stappen op elektrische verwarming. De Werkgroep Verwarming wil de mogelijkheden op een rij zetten en daarbij duidelijk maken wat je moet doen om een extreem hoge elektriciteitsrekening te voorkomen. Mogelijke oplossingen zijn: warmtepompen (een efficiënte techniek maar niet goedkoop in aanschaf), convectieradiatoren (goedkoop in aanschaf maar niet efficiënt in gebruik dus al met al heel duur) en infraroodpanelen (niet heel duur en als je ze goed gebruikt ook efficiënt).

Wat een warmtepomp efficiënt maakt is dat deze een deel van de geproduceerde warmte onttrekt aan de omgeving: hij pompt energie van buiten naar binnen, ook als het buiten koud is. Maar hoe kouder het buiten is, hoe slechter een warmtepomp presteert. Een warmtepomp die warmte aan de buitenlucht onttrekt is dus juist in de winter minder efficiënt, net als je ‘m hard nodig hebt. Een ander nadeel: een warmtepomp heeft altijd een buitenunit nodig. Maar weinig mensen vinden die mooi, en bovendien produceert de unit geluid als ie in gebruik is. Twee aspecten om ook je buren bij te betrekken als je een warmtepomp overweegt! Het is energetisch en qua beleving beter om de warmte aan de bodem te onttrekken, want de bodem heeft in de winter een hogere temperatuur dan de buitenlucht waardoor de warmtepomp efficiënter kan werken. Maar een bodembron is duur, meerdere duizenden euro’s. Een voordeel van een bodembron is dat je er in de zomer goedkoop mee kunt koelen, mits je systeem daarvoor geschikt is. Misschien kan een bodembron goedkoper worden naarmate er meer mensen voor kiezen – dat willen we met deze werkgroep graag voor de wijk ’t Rak uitzoeken. Het is ook mogelijk om met een grote warmtepomp warmte aan oppervlaktewater te onttrekken: misschien kan ’t Rak iets doen met de warmte in het water in de sloten in de wijk of in het Noord-Hollands kanaal? De techniek van warmteontrekking aan (oppervlakte)water heet . Er bestaat ook nog een andere variant, en dat is een warmtepomp die warmte onttrekt aan de buitenlucht via warmtewisselaars die doorgaans onder pv-panelen gemonteerd zijn: . De bovengenoemde nadelen (esthetiek en geluid van de buitenunit) gelden hier niet voor. Het is wel een goede overweging als je nog geen zonnepanelen hebt (en wel voldoende ruimte op je dak en genoeg te besteden).

Er is op dit moment ook veel te doen over hybride cv-installaties: daarmee wordt bedoeld een aardgasketel die ondersteund wordt door een warmtepomp op buitenlucht. Hiermee gebruik je dus nog wel aardgas (voor de koude periodes), maar veel minder dan met een gewone cv-ketel. Maar je gebruikt wel extra elektriciteit. Het idee is dat het allebei samen minder koolstofdioxide uitstoot dan alleen aardgas omdat je een deel van de warmte aan de buitenlucht onttrekt.

Een andere optie is het gebruik van lucht-lucht warmtepompen, ook wel bekend als (omkeerbare) airco’s. Hierbij is het belangrijk om zuinig te stoken omdat je anders al snel toch een hoog elektriciteitsverbruik en dus hoge kosten hebt.

Bij bouwmarkten vind je ’s winters veel goedkope convectieradiatoren. Deze verwarmen de lucht in huis en hoe groter de kamer is hoe meer lucht dus hoe meer energie zo’n radiator gebruikt. De ruimte warmt heel langzaam op en het kost veel elektriciteit. Het lijkt niet duurzaam om zo’n convectieradiator te gebruiken: duur in gebruik omdat ie niet zuinig is.

Infraroodpanelen of warmtepanelen zijn platen die warm worden, zo’n 80 tot 120 graden Celsius. Het is niet de bedoeling om ze aan te raken, je kunt er het beste een eindje vandaan blijven omdat ze heet zijn (zie ook het plaatje bovenaan deze pagina: de poes veegt met haar staart langs het warmtepaneel). Het is handig om ze aan het plafond te hangen op een plek waar je vaak zit: boven de eettafel of boven de bank. Een infraroodpaneel verwarmt niet de lucht maar de materie: spullen maar ook de mensen die er bij in de buurt zijn. Het paneel gebruikt afhankelijk van de grootte en de bereikte temperatuur zo’n 300 tot 900 W. Als je het paneel 10 uur per dag aan hebt dan verbruikt ie 3 tot 9 kWh, wat bij een elektriciteitsprijs van 40 cent/kWh neerkomt op €1,20 tot €3,60 per dag. Een infraroodpaneel kan financieel gunstig zijn, als je er voor zorgt dat je er maar één plek (of twee) in huis mee verwarmt. Het gemiddelde comfort in huis neemt af, maar juist op de plekken waar het infraroodpaneel hangt kan het comfort zelfs toenemen. De warmte van een infraroodpaneel voelt wel wat anders aan dan je misschien gewend bent. Je zou de aardgasketel nog kunnen blijven gebruiken maar deze dan laag zetten, zodat deze niet veel aardgas verbruikt. En dan een infraroodpaneel als bijverwarming gebruiken om de zithoek extra behaaglijk te maken. Een infraroodpaneel geeft trouwens vrij snel warmte af: het opwarmen duurt zo’n 10 minuten. Je kunt een warmtepaneel ook in de badkamer gebruiken: in plaats van deze de hele dag op temperatuur te houden gebruik je het warmtepaneel alleen op de momenten dat je er bent. Zo bespaar je energie en kosten. Het gebruik van infraroodpanelen vraagt om bewuster stookgedrag en daar kunnen we je zeker meer over vertellen.

Nog iets om aan te denken: als je helemaal op elektrische verwarming wil overgaan dan heb je voor het sanitair warm water (zie focuspunt 3 hieronder) en het koken ook elektriciteit nodig. Als je eenmaal helemaal geen aardgas meer gebruikt dan kun je je aardgasaansluiting opzeggen, dat scheelt een paar tientjes per maand aan vastrecht.

Focuspunt 3: warm water op elektriciteit

Gemiddeld over een jaar vraagt ruimteverwarming veel meer energie dan sanitair warm water (voor douche, bad, wastafel en keuken). Het is bovendien heel eenvoudig: kort douchen met een waterbesparende douchekop en geen onnodig of onbewust gebruik van warm water elders in huis.

Moderne cv-ketels op aardgas (combiketels) verzorgen in de meeste woningen het warm water. Op volgorde van minder naar meer zuinig met elektriciteit: elektrische boiler, doorstroomverwarmer en . Deze kunnen allemaal gecombineerd worden met een om het elektriciteitsverbruik verder te reduceren.

werkgroep zonnepanelen

Werkgroep Zonnepanelen

projectdoel

Samen uitzoeken welke zonnepanelen een goede koop zijn, welke lokale installateur kwaliteit levert en of het mogelijk is met meerdere buren gelijktijdig hetzelfde type zonnepanelen te laten plaatsen.

Op de startbijeenko?mst van Duurzaam Rak op 21 november 2023 is de Werkgroep Zonnepanelen opgericht. De werkgroep wil bewoners informeren over zonnepanelen en daarbij ook vragen die in de werkgroep leven beantwoorden. Iedereen is welkom om aan te sluiten en mee te helpen antwoorden te krijgen, of zelfs collectieve inkoop en installatie van zonnepanelen te organiseren.

Eén van de vragen die er in de werkgroep leven is: welke zonnepanelen te kiezen? Het lijkt slim om niet met de eerste de beste aanbieder in zee te gaan maar een goed marktonderzoek te doen. Aspecten om op te letten:

Wat is de kwaliteit van het zonnepaneel? Die komt tot uiting in de jaarlijkse opbrengst (het energetisch rendement) maar ook in de levensduur (een paneel dat 25 jaar elektriciteit opwekt heeft meer waarde dan een paneel dat er na 10 jaar mee stopt). Een ander aspect om op te letten is de esthetiek: helemaal zwarte panelen (‘all black’) worden vaak als mooier ervaren dan de panelen waar aluminium frames omheen zitten en waar de bedrading aan de voorkant van het paneel zichtbaar is, dat zijn vaak wat oudere modellen (en daarom ook goedkoper).
Is het slim op zonnepanelen te kopen of kun je ze beter huren?
Zijn er constructie-eisen aan het dak? Met name voor platte daken is het slim om eerst te kijken of de dakbedekking aan vervanging toe is. En zo ja, hierbij ook te denken aan extra isolatie, zie hiervoor ook de .
Wat zijn de te verwachten exploitatiekosten?
Het meest voordelig is om de elektriciteit van zonnepanelen meteen zelf te gebruiken: hoe hoger de elektriciteitsprijs, hoe meer direct voordeel je hebt uit de vermeden kosten van de inkoop van elektriciteit van je energieleverancier. Door de salderingsregeling is er voorlopig ook nog de mogelijkheid om de elektriciteit terug te leveren en deze dan later weer af te nemen tegen dezelfde waarde. Dit is echter een belasting voor het elektriciteitssysteem en de lasten daarvan worden mede-gedragen door de huishoudens zonder zonnepanelen. Dat is niet helemaal eerlijk en daarom voeren energieleveranciers nu vaker heffingen in om die lasten neer te leggen bij de veroorzakers van de problemen, dus de huishoudens met zonnepanelen. Goed om te weten is dat de salderingsregeling wordt afgebouwd. Een indirecte subsidie voor zonnepanelen is dat er vanaf 2023 op geheven wordt. Verder wil de werkgroep zich ook verdiepen in de beschikbaarheid van andere subsidies.
Het lijkt aan te bevelen om een betrouwbare lokale installateur in te schakelen om de zonnepanelen te laten installeren. De markt voor zonnepanelen is explosief gegroeid en het is belangrijk dat je ook over enkele jaren nog terecht kunt bij je installateur als je problemen ervaart.
Voor het laten plaatsen van zonnepanelen is een extra reden om dit samen met de buren te doen: het kan mooier zijn (of minder lelijk) om met een heel rijtje woningen dezelfde panelen aan te schaffen, die bovendien allemaal ten opzichte van elkaar uitgelijnd zijn zodat het een rustiger beeld geeft.

Werkgroep Isolatie

projectdoel

Uitzoeken welke extra isolatiemaatregelen passend zijn voor de woningen in de wijk ’t Rak. In eerste instantie richten we ons op dakisolatie (plat en schuin)

Op de startbijeenkomst van Duurzaam Rak op 21 november 2023 is de Werkgroep Isolatie opgericht. In de jaren 1980 waren de standaarden voor woningisolatie minder ambitieus dan vandaag de dag. Met extra isolatiemaatregelen kan de energierekening lager worden. Denk aan dakisolatie (zowel voor schuine als platte daken), spouwmuurisolatie, buitengevelisolatie, energiezuinige beglazing en vloer- en bodemisolatie. Doel van deze werkgroep is om uit te zoeken welke maatregelen goed werken in de woningen in ’t Rak. De werkgroep focust in eerste instantie op dakisolatie.

Omdat de woningen in ’t Rak veelal vergelijkbaar zijn (van elk type huis staan er vaak meerdere in een straat) is het handig om samen uit te zoeken welke isolatiemaatregelen passend zijn voor elk woningtype. Voor is er een aparte werkgroep, de werkgroep Isolatie richt zich in het bijzonder op:

Isolatie voor schuin dak (huidige prioriteit)
Isolatie voor plat dak (huidige prioriteit)
Spouwmuurisolatie
Buitengevelisolatie

De vrijwilligers van de werkgroep Isolatie willen de mogelijkheden voor de verschillende vormen van isolatie bekijken en kwaliteit en prijzen van verschillende aanbieders vergelijken. Daarbij is het ook de bedoeling om speciaal te kijken naar maatregelen die je als doe-het-zelver kunt nemen. We hebben ook fotoseries beschikbaar van het aanbrengen van dakisolatie (schuin dak van binnenuit) hier in ’t Rak. Zo helpen we elkaar en leren we van elkaar.

Werkgroep Kruipruimte

projectdoel

Uitzoeken wat voor de woningen in ’t Rak goede en goedkope opties zijn om vochtproblematiek en warmteverlies in de kruipruimte te beperken.

Afgelopen zomer hebben we de handen in ééngeslagen om de kruipruimtes te isoleren van een aantal woningen in ’t Rak. De pilotgroep van woningen en bewoners is samengesteld uit vergelijkbare woningen rond de Bakkerstraat. Een bijkomende uitdaging was de vochtigheid in die kruipruimtes. Na een zorgvuldige selectieprocedure kwam het bedrijf NederlandIsoleert als meest aantrekkelijke aanbieder uit de bus.
Inmiddels zijn de werkzaamheden naar tevredenheid uitgevoerd en starten we met een tweede campagne.

Als je verder doorleest op deze pagina vind je alle details over onze probleemstelling en binnenkort vind je hier ook de aanbieding van Nederland Isoleert voor de tweede campagne. Vertel het alvast je buren!!!

Werkgroep Kruipruimte

Op de startbijeenkomst van Duurzaam Rak op 21 november 2023 is de Werkgroep Kruipruimte opgericht. Doel van deze werkgroep is om uit te zoeken welke maatregelen goed werken in ’t Rak, waar veel water- en vochtproblemen zijn. In sommige woningen in ’t Rak staat na een flinke regenbui zo’n 30 cm water in de kruipruimte, of zelfs meer! Bij de oplevering van de meeste woningen in ’t Rak is in de kruipruimte geen isolatie toegepast. We kunnen dat na-isoleren met bodemisolatie (dus op de grond) of vloerisolatie (van onderuit tegen de vloer aan).

We zijn een pilot met 20 woningen in de wijk.
Zie onder ‘actueel’ de informatie over de bijeenkomst op 2 juli.

Op de startbijeenkomst stelden we vast dat de grondwaterproblematiek een gedeelde zorg is: water in de kruipruimte hebben staan is een onprettig idee, mogelijk ongezond, geeft stank (soms is de doorvoer van leidingen vanuit de kruipruimte naar de keuken niet luchtdicht uitgevoerd), en tast misschien de woning aan. En het probleem wordt misschien wel groter naarmate er meer regen valt, dus het lijkt goed om samen in actie te komen.

Een snelle zoektocht op de leert dat de bodem in ’t Rak bestaat uit ‘welvingen in getij-afzettingen’ (), en dat bijvoorbeeld de Spilstraat gebouwd is op een ‘vlakte van getij-afzettingen’ (). Uit oude krantenartikelen weten we dat bij de inrichting van de wijken in Alkmaar Noord bestaande structuren en vormen in het landschap behouden en gevolgd zijn, wat ook gevolgen kan hebben voor de waterhuishouding. In de Spilstraat zouden dus minder grondwaterproblemen kunnen zijn omdat er op een oude vlakte gebouwd is. Op de genoemde website is de bodem niet verder getypeerd, de opbouw van de bodem is dus één van de onderzoekspunten van de Werkgroep Kruipruimte. In de wijk worden verhalen verteld over oude (gedempte) waterlopen, waar het nog steeds erg nat is.

De kruipruimtes onder de woningen in ’t Rak zijn in veel gevallen vrij vochtig of zelfs ronduit nat. Om het warmteverlies uit de woning te beperken is het mogelijk om in de kruipruimte iets aan isolatie te doen. Je ziet er niks van maar het beperkt wel het warmteverlies en zo ook de stookkosten. Bovendien neemt het comfort in de woning toe, en mogelijk ook de luchtkwaliteit.

De vraag is nu: wat is een zinvolle maatregel? Dat willen we graag samen met buurtbewoners gaan uitzoeken in de werkgroep Kruipruimte. Hier alvast wat informatie.

In kruipruimtes kunnen twee type isolatiemaatrelen genomen worden: bodemisolatie en vloerisolatie. Bij bodemisolatie wordt isolatiemateriaal aangebracht op de bodem van de kruipruimte. Bij vloerisolatie wordt het materiaal tegen de onderkant van de begane grondvloer bevestigd. Qua isolatiewaarde is vloerisolatie te verkiezen boven bodemisolatie, omdat het beter isoleert. Bedenk vóór het toepassen ervan of de leidingen of ventilatieschachten in de kruipruimte onderhoud nodig hebben of aan vervanging toe zijn, want na het isoleren kom je er lastiger bij.

Probleem in de wijk ’t Rak is echter het vocht in de kruipruimte. Dit vocht kan de effectiviteit van sommige isolatiematerialen beïnvloeden en het kan ook zorgen voor schimmelgroei. Eerst zou het vochtprobleem opgelost moeten worden, wat kan met het verbeteren van de ventilatie (verdamping van vocht) in de kruipruimte, of door bodemisolatie toe te passen. Bodemisolatie zorgt er voor dat het condensatiepunt verschuift van de luchtlagen in de kruipruimte naar het isolatiemateriaal zelf. Dit heeft tot gevolg dat de kruipruimte droger wordt, maar het bodemisolatiemateriaal moet dan wel de juiste eigenschappen hebben.

Voor de woningen in ’t Rak ligt het dus voor de hand dat er in veel gevallen iets tegen het vocht in de kruipruimte gedaan moet worden, en daarvoor kan bodemisolatie een goede keuze zijn, eventueel in combinatie met extra ventilatie. Om dan het warmteverlies verder te beperken kan er ook nog vloerisolatie aangebracht worden, aan de onderzijde van de vloer op de begane grond.

De werkgroep Kruipruimte wil onderstaande vragen beantwoorden:

Waarom loopt het water in ’t Rak niet goed weg? Heeft dit te maken met de samenstelling van de bodem? Is de afwatering van het gebied bij de bouw van de wijk op de juiste wijze uitgevoerd?
Zou dit voor de hele wijk opgelost kunnen worden met technische maatregelen?
Kunnen misschien twee vliegen in één klap geslagen worden: grondwaterprobleem oplossen en warmte eraan onttrekken voor de verwarming van woningen (aquathermie/bodemwarmte)?
Wat is de invloed van het grondwater op de kwaliteit van de stenen en het beton in de funderingen?
Welke varianten zijn er van bodem- en vloerisolatie?
Is er bodem- en vloerisolatie die een eventueel negatief effect op stenen en beton niet versterkt?
Wat zijn van alle opties de energieprestaties en de prijs?
Wat zijn de beste maatregelen voor in een droge kruipruimte?
Wat zijn de beste maatregelen voor in een natte kruipruimte?
Welke maatregelen zijn als doe-het-zelver in de eigen woning aan te brengen?
Welke veiligheidsmaatregelen moeten er genomen worden bij het werken in de eigen kruipruimte?
Is het mogelijk om te profiteren van een kostenvoordelen bij collectieve inkoop?
Is het zinvol om isolatiemateriaal aan te brengen aan de buitenzijde van de fundering, om warmteverlies en vochtproblemen verder te beperken?

Op basis van de antwoorden willen we dan graag een neutraal en onafhankelijk keuzemenu presenteren aan de bewoners in ’t Rak met beste opties, aangevuld met prijsinformatie.

Werkgroep Vergroening

projectdoel

Samen uitzoeken welke wensen en mogelijkheden er in de wijk ’t Rak zijn om de omgeving groener te maken en daar ook actief mee aan de slag te gaan.

De Werkgroep Vergroening wil bewoners over vergroening informeren en de krachten bundelen. Zo krijgen we meer biodiversiteit in ’t Rak en misschien ook wel meer verbinding tussen de bewoners onderling, bijvoorbeeld als bewoners samen het beheer van een buurttuin op zich nemen. Mogelijk is het ook minder werk voor de gemeente als het beheer bij de bewoners ligt.

Foto door Aarón Blanco Tejedor van Unsplash.

Ook willen we aan de slag in eigen tuin, balkon en straat.

Iedereen is welkom om zich aan te sluiten en mee te helpen om antwoorden te krijgen en samenwerking te zoeken met de deskundigen van de gemeente Alkmaar en groenvoorziening. We denken aan:

Groen voor groen (als er ergens groen verloren gaat, bijvoorbeeld door bouwactiviteiten, dan moet dat elders in de wijk weer terugkomen)
Groene daken: de gemeente Alkmaar ondersteunt de aanleg van omdat deze bijdragen aan een groene gemeente, biodiversiteit en klimaatadaptatie

De gemeente Alkmaar schrijft op haar : “Groen is belangrijk voor de gemeente Alkmaar, want het maakt de stad en dorpen mooier én het is goed voor onze gezondheid. In parken en groenzones kunnen jong en oud wandelen, sporten en ontspannen. Bomen geven ons zuurstof en bieden schaduw op hete zomerdagen. Ook krijgen planten en dieren, zoals vogels, vlinders en bijen, de ruimte om te leven. In tegenstelling tot stenen, neemt een groene plek ook water op. Dat kan wateroverlast voorkomen”.

Inmiddels zijn we een paar stappen verder.
Verslag Groenbeheer – Frits Oudshoorn.
We hebben een gesprek gehad met Frits Oudshoorn van Groenbeheer, voor een optimale samenwerking met de gemeente.
Dat leidt tot een bruikbaar lijstje met adressen en stappen.
Lees hier meer:

Presentatie vergroeningsideeën:
Het eerste groepje initiatiefnemers heeft in kaart gebracht welke kansen zij in hun eigen buurtje zien.
Zie hier hun ideeën:

Ter inspiratie beelden van bewoners die hun eigen tuin aanpakken.
Wil je meer van ze weten, zoek dan contact via de Buurkrachtapp.

Erwin, die werkelijk paradijselijk groen heeft gerealiseerd met een bevriende tuinprofessional.

De oase die Marcellino de afgelopen 20 jaar liet groeien:

Heb jij een locatie, expertise, of groene zin, meld je aan en doe met ons mee!